Aromatische/cyclische koolwaterstoffen

Aromatische/cyclische koolwaterstoffen

Deze worden gebruikt in oplosmiddelen en zijn meestal vrij vluchtige stoffen die vetten en vetachtige stoffen goed doen oplossen. Ze worden (of werden) op grote schaal toegepast. Het gaat hier om benzeen, tolueen en xyleen, deze zullen nader besproken worden met betrekking tot de schadelijkheid van de stof voor de mens. Deze stoffen worden door de longen opgenomen en worden via het bloed verspreid over de organen. De stof kan ook worden ingeslikt of worden opgenomen via de huid.

Benzeen
In Nederland mag benzeen niet meer worden gebruikt voor industriële doeleinden. Het werd gebruikt in oplosmiddelen. Het is namelijk een carcinogene stof, uit benzeen kan het schadelijke benzeenepoxide ontstaan. Benzeen stapelt zich voornamelijk in vet, been, merg en hersenen op en heeft effect op bloedvormende organen, het zenuwstelsel, ontvet de huid en er is kans op leukemie. In de beenmergcellen en lymfocyten kunnen chromosoomveranderingen optreden, in ernstige gevallen kan er na inname van concentraties benzeen bewusteloosheid en zelfs overlijden optreden.

Benzeen te Brussel

Vorig jaar hebben 125 mensen uit Brussel meegedaan aan een project waarbij benzeen-concentraties werden gemeten, het zogeheten PEOPLE-project (Population Exposure to Air Pollutants in Europe). Zowel binnen als buiten werden benzeen niveaus geregistreerd waar deze Brusselaars zich bevonden, door een sensor die zij 12 uur lang met zich meedroegen.
Benzeen is een kankerverwekkende stof, die vooral wordt gevonden in uitlaatgassen van auto's en in sigarettenrook. Het advies na het project is dan ook om niet te roken en de auto zoveel mogelijk te laten staan.
De norm voor benzeen staat op 5 microgram per kubieke meter. In Brussel werden de normen alleen in de binnenstad (centrum) overschreden. Sterk verhoogde concentraties werden gemeten in huizen van rokers en in auto's.

Bron: NRC Handelsblad 5-7-03

In de volgende tabel zijn de totale minimale en maximale benzeenconcentraties van de metingen in Brussel aangegeven, met daarnaast de minimale en maximale uitstoot van 25-75% van de personen. Alle getallen zijn in ug/m³.

	Minimale uitstoot totaal	Maximale uitstoot totaal	Minimale uitstoot 25-75%	Maximale uitstoot 25-75%
buiten	3	7	4	5
woning	2	68	5	12
kantoor	3	14	4	6
school	0	27	1	16
winkel	1	29	4	19
café	5	13	7	13
auto	27	43	18	29

Tolueen
Sinds benzeen verboden is, wordt er vooral gebruik gemaakt van tolueen (methylbenzeen). Tolueen is namelijk geen carcinogene stof. Drukkers krijgen veel te maken met drukkers. Bij lage concentraties tolueen zijn er al gedragstoornissen voorgekomen, verder kan er optreden: irritatie aan de ogen en ademhaling, aantasting van het centrale zenuwstelsel met als gevolg verlaging van het bewustzijn, bij hoge concentraties kan men het bewustzijn verliezen, na inslikken kan er longontsteking ontstaan, de vloeistof ontvet de huid.

Xyleen
Bij deze stof kunnen de volgende gevolgen optreden na inname van xyleen: irritatie aan de ogen, neus en keel, na inslikken kan er longontsteking ontstaan, verlaging van het bewustzijn. Bij langdurige blootstelling kan de huid worden ontvet, aantasting van het zenuwstelsel met als gevolg evenwichtstoornissen en verlaging van de reactiesnelheid. Russische onderzoekers wijzen erop dat dit bij concentraties van 700-900 mg/m³ kan optreden¹⁾.

Benzeen (C₆H₆): Kleurloze vloeistof met typerende geur, damp is zwaarder dan lucht en verspreidt zich over de grond, reageert heftig met oxidatiemiddelen, tast rubber en kunststoffen aan, zeer brandgevaarlijk, damp met lucht explosief, is oplosbaar in water, MAC-waarde 30 mg/m³.
Tolueen ((C₆H₅)CH₃): Kleurloze vloeistof met typerende geur, de damp mengt zich goed met lucht, damp met lucht explosief, zeer brandgevaarlijk, reageert heftig met oxidatiemiddelen, tast rubber aan, oplosbaar in water, MAC-waarde 140 mg/m³.
Xyleen (C₆H₄(CH₃)₂): Kleurloze vloeistof met typerende geur, damp mengt zich goed met lucht, reageert heftig met oxidatiemiddelen, is brandgevaarlijk, boven de 21 ^oC damp met lucht explosief, niet oplosbaar in water, MAC-waarde 435 mg/m³.

1) Copius Peereboom, J.W., Hoe gevaarlijk zijn milieugevaarlijke stoffen?, tweede druk Meppel.
~ http://www.milieuburo.nl/WoordenboekBodem.htm
Bron van de gegevens/technische data chemicaliën, "Chemiekaarten, gegevens voor veilig werken met chemicaliën, tiende editie"

benzeen

tolueen

xyleen