Schadelijke stoffen - koolmonoxide

Door: Ing S.M. Enzler

Koolmonoxide

Koolmonoxide (CO) is een gevaarlijk gas dat heel moeilijk is op te merken. Het is kleurloos, geurloos en smaakloos. Wanneer het in een woning aanwezig is zijn bewoners vaak al bewusteloos voordat zij merken dat er iets aan de hand is. Planten en dieren ondervinden geen effecten van koolmonoxidevergiftiging, dus ook deze geven geen vroege waarschuwing van gevaar.

Wanneer iemand een overmatige dosis koolmonoxide inademt verstoort dit het zuurstoftransport door het lichaam. CO molekulen worden tot 250 keer sneller in het bloed opgenomen dan zuurstofmolekulen. Ze nemen dan de bindingsplaatsen aan rode bloedcellen in, waar normaalgesproken zuurstof wordt gebonden.
De eerste symptomen van een koolmonoxidevergiftiging zijn duizeligheid en hoofdpijn. Dit kan al binnen enkele uren optreden bij CO concentraties vanaf 50 ppm. Bij actieve mensen manifesteren de symptomen zich zelfs eerder, vanwege een hogere zuurstofbehoefte. De eerste symptomen van koolmonoxidevergiftiging zijn goed te behandelen, maar kunnen wel een extra risico opleveren voor kinderen, ouderen en zieken.

Koolmonoxide is een bijproduct van onvolledige verbranding. Koolstof wordt dan niet volledig geoxideerd tot kooldioxide. Dit kan met name gebeuren als bij een verbranding te weinig lucht aanwezig is of de temperaturen te laag zijn. In de meeste steden is het verkeer de voornaamste bron van koolmonoxide uitstoot. Ook afvalverbranding in de industrie kan CO produceren. Rokers ademen per dag tot wel 400 ppm koolmonoxide in en meerokers worden blootgesteld aan 20-30 ppm.

De vorming van koolmonoxide kan vaak worden voorkomen door voor- of naverbranding in motoren en industriële processen. In auto’s worden kathalysatoren toegevoegd om CO en andere schadelijke stoffen in uitlaatgassen om te zetten naar minder schadelijke producten. Ook wordt naar alternatieve brandstoffen gezocht, zoals methanol, ethanol, propaan en waterstof.

Meer kans op vergiftiging door koolmonoxide, vooral in de winter

De belangrijkste oorzaak van koolmonoxidevergiftiging in Nederland zijn gasinstallaties in huis. Uit een onderzoek dat in 2002 is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van VROM, blijkt dat jaarlijks ongeveer tien Nederlanders overlijden aan koolmonoxidevergiftiging. De Stichting Consument en Veiligheid meldt dat in de periode 1998-2001 jaarlijks gemiddeld 200 ziekenhuisbehandelingen werden gedaan.

De GGD waarschuwt dat mensen zich vaak niet bewust zijn van de gevaren van koolmonoxide. Volgens de organisatie moet men letten op signalen, zoals een oranje waakvlam in de geiser en beslagen ramen. Om onvolledige verbranding te voorkomen moeten gaskachels en geisers goed worden schoongemaakt, zodat de zuurstofaanvoer voldoende is.

Sinds de liberalisering van nutsbedrijven wordt veel minder controle op huishoudelijke verbrandingsinstallaties uitgevoerd. De voorzitter van de branchevereniging bepleit een wettelijk verplichte jaarlijkse keuring van de installaties. Volgens Gastec consultants vind door de liberalisering ook een onderregistratie plaats van het aantal slachtoffers, omdat geen meldpicht bestaat voor ongevallen met koolmonoxide.

Tijdens een tussentijdse keuring met een steekproef van een aantal woningen in Eindhoven bleek dat in 10% van de gevallen teveel koolmonoxide werd geproduceerd. In 30% van de gevallen was er onvoldoende ventialtie. Een jaarlijkse keuring en betere voorlichting over de risico’s is volgens de energiebedrijven zeker in Eindhoven, maar ook in de rest van ons land hard nodig.

Bron: NRC Handelsblad, januari 2004