Schadelijke stoffen - polychloorbifenylen

Sinds 1929 worden polychloorbifenylen (PCB) synthetisch bereid, dit gebeurt door chloorgas te leiden door bifenyl. Hierdoor ontstaan twee aan elkaar gekoppelde benzeenkernen, waarin waterstoffen zijn vervangen door chlooratomen (dit kan variëren van een tot tien atomen). Hierdoor verschilt niet alleen de structuur maar ook de giftigheid (toxiteit).

PCBs zijn olieachtig, als er meer chlooratomen aanwezig zijn worden ze harsachtig en visceus. De stoffen zijn slecht oplosbaar in water, bestendig tegen hoge temperaturen, hebben een lage brandbaarheid, zijn goed oplosbaar in organische oplosmiddelen en zijn vrij resistent tegen agressieve chemicaliën.

Door de gunstige eigenschappen die zijn genoemd worden PCBs toegepast als weekmakers in verf, inkt en lak. In commerciële PCB mengels (bijv. in warmtewisselaars of transformatoren) kunnen schadelijke stoffen ontstaan, onder andere polychloortrifenylen (PCT's), die ongeveer even schadelijk zijn als PCB's. Verder ontstaan chloornaftalenen. Deze zijn wat minder giftig. Het grootste risico bestaat als polychloordibenzofuranen (PCDF) ontstaat; dit is een uiterst giftige stof. Als PCB's jarenlang verwarmd worden in bijvoorbeeld een warmtewisselaar kunnen de concentraties van deze verontreiniging toenemen, hierdoor kunnen polychloorquaterfenylen (PCQ's) ontstaan, dit zijn zoals de naam al zegt vier gekoppelde benzeenringen.

Mensen nemen polychloorbifenylen op met de voeding. De longen nemen weinig tot niets op door de lage concentraties in de (buiten)lucht. De concentratie kan verhoogd worden door een lekkende TL-armatuur. De gemiddelde Nederlander krijgt 7 tot 20 µg per dag aan PCB binnen. In vis zit de hoogste concentratie.

Bij opname van hoge concentraties PCB kunnen de volgende symptomen optreden: huid- en oogaandoeningen, geelzucht, leverbeschadegingen en bij vrouwen een onregelmatige menstruatiecyclus. Als vrouwen een te hoog PCB gehalte binnen krijgen is de kans op een miskraam of spontane abortus groter. Als het kind wordt geboren is het kleiner, weegt bijna twee ons lichter en reageert minder snel op prikkels. PCBs kunnen door de placenta heen dringen, maar baby's nemen veel meer op via de moedermelk. Omdat dierlijke vet in flesvoeding is vervangen door plantaardig vet mag daarvan het PCB-gehalte verwaarloosd worden.

In vissen zit het hoogste PCB-gehalte, hierdoor hebben visetende dieren een grotere kans op aandoeningen. In het Nederlandse deel Waddenzee is er een 10 keer hogere concentratie PCB aangetroffen dan in het Deens-Duitse deel. In de Oost-zee en in het Nederlandse deel van de Waddenzee is de zeehondenpopulatie afgenomen, men denkt dat dit komt door het hoge PCB-gehalte, waarschijnlijk heeft dit effect op hormoonstofwisseling. Er zijn vergroeiingen in de baarmoeder aangetroffen, waardoor dieren onvruchtbaar worden. Er is ook een kans dat de otterpopulatie in Zweden door dezelfde oorzaak is afgenomen. Bij nertsen wordt de vruchtbaarheid nadelig beinvloed door een PCB-gehalte van 0,6 mg/kg, de PCBs bevinden zich in veevoeder.

PCBs mogen niet zomaar worden weggegooid. Ze moeten door een afvalverwijderingsbedrijf verwijderd worden.