Schadelijke stoffen - zwaveldioxide

Door: Ing S.M. Enzler

Zwaveldioxide

Zwaveldioxide (SO₂) is een kleurloos gas met een scherpe karakteristieke geur en een molecuulgewicht van 64,1. Het kookt bij -10 °C en smelt bij -75 °C. Zwaveldioxide komt van nature voor door uitstoot uit vulkanen.
De antropogene vorm van het gas wordt voornamelijk geproduceerd tijdens de verbranding van zwavelhoudende fossiele brandstoffen. De hoogste uitstoot wordt veroorzaakt door verbranding van kolen. Ook smelten en andere industriële activiteiten en het verkeer kunnen uitstoot van het gas veroorzaken.

Zwaveldioxide veroorzaakt lokaal problemen na uitstoot, onder andere ademhalingsmoelijkheden oogirritatie, longproblemen, en zelfs overlijden van mensen. Bij concentraties vanaf 3 ppm kan iemand al na 30 seconden overlijden. Zwaveldioxide kan ook de gewasgroei verminderen. Gewas schade zich kan vaak wel meer dan 80 km van de bron voordoen. De verspreiding is daarbij erg afhankelijk van de wind en van de hoogte van de bron.
Korstmossen zijn erg gevoelig voor zwaveldioxide en de aan- of afwezigheid van bepaalde soorten kan daarom als biologische meetmethode voor de mate van luchtvervuiling worden gebruikt.

Zwaveldioxide veroorzaakt zure regen, door met waterdeeltjes in de lucht te reageren tot zwavelzuur (H₂SO₄). Zure regen veroorzaakt schade aan bossen, gewassen en gebouwen. Door verzuring van meren verandert het waterecosysteem en komen bepaalde vissoorten en amfibieën steeds minder voor. Dit gebeurt met name in gebieden waar meren niet zijn omgeven door rotsen of kalksteen afzettingen.

Naast zure regen kan zwaveldioxide ook wintersmog veroorzaken, bijvoorbeeld na een grote brand in een raffinaderij. Smog is een luchtvervuiling die zichtbaar is, doordat de concentraties gassen in de lucht toenemen. Dit kan schadelijk zijn voor de gezondheid. In 1952 kostte een geval van zware smog in Londen aan meer dan 12.000 mensen het leven.

De uitstoot van verzurende stoffen zoals zwaveldioxide wordt tegengegaan door overstappen op zwavelarme brandstoffen. Bij de verbranding van kolen en olie worden speciale rookgasreinigingen ingezet om zwaveldioxide uitstoot te voorkomen. De totale uitstoot van zwaveldioxide in Nederland is door deze maatregelen in de periode 1990-2002 sterk afgenomen. In 1990 bedroeg de totale emissie nog 173 miljoen kg, in 2002 was dat nog maar 64 miljoen kg. En in 2003 was de uitstoot al 1,3% minder dan in 2002.

Figuur 1: uitstoot zwaveldioxide uit verscheidene bronnen in 1990-2002
(De rond 2000 ingezette lichte stijging bij de energiesector wordt veroorzaakt door inzet van steenkool met een hoger zwavelpercentage dan voorheen)

De daling is gunstig voor Nederland. Echter, de streefwaarde voor 2010 is nog lang niet behaald en verdere reducties zijn nodig. Ook moeten ongelukken die de uitstoot (tijdelijk) verhogen, worden voorkomen.

Zwaveldioxide ontsnapt bij raffinaderij

Bij olieraffinaderij Q8 van industriegebied Europoort, Rotterdam is op maandag 22 augustus een hoeveelheid zwaveldioxide ontsnapt. De stof komt vrij bij verbranding en wordt normaal gesproken ingedampt. Door een technisch mankement ontsnapte echter een hoeveelheid zwaveldioxide uit de stoominstallatie. De uitstoot hield drie kwartier aan. Er is direct alarm geslagen.

Volgens een woordvoerster van Q8 is er geen gevaar voor omwonenden. Door lage windsnelheden en de hoogte van de schoorsteen (60 m) komt de zwaveldioxide niet in de buurt van huizen. Een aantal mensen die zich in de omgeving bevonden hebben last gekregen van tranende ogen. Mensen die in de natuur bij Europoort aan het wandelen waren, beweren dat ze niets hebben gemerkt.

De zwaveldioxidewolk is naar het westen richting Vlaardingen en Maassluis gedreven. Men dacht in eerste instantie dat vooral mensen in Rozenburg last van de uitstoot zouden krijgen. Dit bleek echter mee te vallen.

De brandweer hield de wolk in de gaten. Later op de dag later is deze volledig opgelost. Q8 doet nog onderzoek naar de precieze oorzaak van het ongeluk.

Bronnen: NOS journaal, RTL nieuws