Lenntech Waterbehandeling en luchtbehandeling Lenntech Waterbehandeling en luchtbehandeling

Zwembad Gezondheidseffecten van de desinfectie van zwembaden

Verontreinigingen Behandeling Desinfectie Regelgeving

Gezondheidseffecten van de desinfectie van zwembadwater
Het gebruik van desinfectiemiddelen kan tot ziektes leiden. De desinfectiemiddelen die gebruikt worden, kunnen effecten hebben op de gezondheid.
Bij een teveel aan chloor in het water kan men last krijgen van uitslag en eczeem. Water met een hoge pH verhoogt de gevoeligheid voor dit soort aandoeningen.
Als het water veel in beweging is, komt het water met veel lucht in aanraking. Hierbij ontsnapt er koolstofdioxide aan het water en daalt de pH, waardoor bij het gebruik van chloor chloorgas kan ontsnappen.

Vrij werkzaam chloor
Onderchlorig zuur (HOCl) en hypochloriet (OCl-) vormen de belangrijkste bestanddelen van vrij werkzaam chloor. Vanwege de pH van zwemwater is het gehalte vrij werkzaam chloor in de vorm van opgelost chloorgas verwaarloosbaar. Vrij werkzaam chloor geeft weinig aanleiding tot oogirritaties. Bij concentraties hoger dan 20 mg/l zijn irritaties waargenomen. Opgelost chloor en chloorverbindingen hebben een uitdrogend effect op de huid en het haar. In de lucht boven het zwembad komt chloorgas voor in concentraties tussen 0,01 en 0,1 mg/m3. Deze concentraties liggen ver beneden het niveau waarop irritaties aan de luchtwegen kunnen optreden. Via de vorming van gebonden werkzaam chloor kan vrij werkzaam chloor wel tot irritaties leiden.

Gebonden werkzaam chloor
Gebonden werkzaam chloor is de verzamelnaam van de reactieproducten van vrij werkzaam chloor met organische en anorganische stikstofverbindingen die door middel van zwemmersvuil in het water terecht zijn gekomen. Gebonden werkzaam chloor is een complex mengsel van deels onbekende verbindingen, zoals chloorureumverbindingen, chlooramines en chloorkreatinines. De irriterende effecten van gebonden werkzaam chloor worden vaak toegeschreven aan chlooramines ( NH2Cl, NHCl2, NCl3). Chlooramines zijn vluchtige verbindingen die deels in gasvorm uit het water ontsnappen. Samen met chloroform zijn chlooramines verantwoordelijk voor de zogenaamde ‘chloorlucht’ die in zwembaden hangt. De vorming van hogere chlooramineverbindingen (NHCl2 en NCl3) neemt toe als het gehalte vrij werkzaam chloor toeneemt en de pH daalt. De chloorlucht in het zwembadwater ontstaat bij een ureumgehalte van 0,5 mg/l en een vrij werkzaam chloorgehalte vanaf 1,0 mg/l. Er is geen direct verband tussen de vorming van chlooramines en de ureumconcentratie.
Monochlooramine veroorzaakt vooral irriterende effecten op de ogen. Door de pH van het zwembad komt er meer monochlooramine voor dan het bij een lagere pH voorkomende dichlooramine. Ook di- en trichlooramine hebben een irriterend effect op de ogen. Deze stoffen komen in de ogen terecht via het water en via de luchtlaag boven het water. Trichlooramine is verantwoordelijk voor de irritaties aan de luchtwegen.
Men vermoedt dat ook andere organische gechloreerde verbindingen kunnen bijdragen tot irritaties, met name gechloreerd ammonium, kreatinine en urinezuur.
Het gebonden werkzaam chloorgehalte in zwembaden moet altijd lager zijn dan 1 mg/l.

Desinfectiebijproducten: chloroform
Sommige desinfectiebijproducten in zwembaden, zoals het trihalomethaan chloroform, dat ontstaat door de reactie van chloor met organisch materiaal, verdenkt men ervan carcinogeen te zijn.
Het gehalte trihalomethanen dat ontstaat is onder meer afhankelijk van het totaal organisch koolstofgehalte, het aantal mensen in het zwembad en de temperatuur.
Chloroform is het belangrijkste reactieproduct, daarnaast wordt er ook dichloormethaan, tetrachloormethaan, trichlooretheen, broomdichloormethaan en andere chloorbroomkoolwaterstoffen in lagere concentraties in het water aangetroffen. Chloroform en verwante stoffen zijn vluchtig. Een gedeelte ontwijkt uit het water, waardoor zwemmers via de ademhaling blootgesteld worden aan deze stoffen. De concentraties chloroform in het badwater variëren sterk. In Nederlandse binnenbaden zijn concentraties gemeten van 30 mg/l. De concentratie chloroform in de lucht is in zwembaden het hoogst vlak boven het water. De voorgestelde gezondheidskundige norm voor de concentratie chloroform in de lucht bedraagt 100 mg/m3, dat is ook de gemiddelde concentratie in de lucht van binnenbaden. Zwemmen is daarmee de belangrijkste bron van niet-beroepsmatige blootstelling (meer dan 70% bij één uur zwemmen per dag). De blootstelling in buitenbaden is geringer, omdat de luchtlaag boven het water sterk wordt geventileerd door de wind.
De blootstelling aan chloroform kan gemeten worden in het bloedplasma van zwemmers. Het meeste chloroform wordt opgenomen door zwemmers die lange tijd zwemmen met grote fysieke inspanning (wedstrijdzwemmers). De belangrijkste factor die de opname chloroform bepaalt is de concentratie chloroform in de lucht. In mindere mate zijn de verblijftijd in het zwembad, de hoeveelheid zwemmers en de concentratie chloroform in het water van belang.

Effecten chloroform
De blootstelling aan lage concentraties chloroform kan leiden tot nier- en leverafwijkingen. Deze kunnen worden aangetoond met behulp van een aantal enzymen in het bloed die een maat zijn voor nier- en leverfuncties. In epidemiologsich onderzoek is de blootstelling van de huid van zwemmers aan gechloreerde organische verbindingen en hypochloriet in verband gebracht met het ontstaan van huidkanker. Dit verband is met behulp van dierproeven niet bevestigd. Na langdurige orale blootstelling via het voer ontwikkelden proefdieren leverkanker.

Gezondheidsklachten zwembadpersoneel
Met name zwembadpersoneel wordt gedurende langere tijd blootgesteld aan desinfectiebijproducten in het zwembad. Abvakabo Nederland heeft in 2001 onderzoek gedaan naar de arbeidsomstandigheden in zwembaden. Hiervoor werd zwembadpersoneel ondervraagd. Uit het onderzoek bleek dat veel mensen last hebben van vergeetachtigheid, vermoeidheid, chronische verkoudheid, stemproblemen, branderige ogen, keel- en hoofdpijn, voorhoofdsholteontstekingen en eczeem. Daarnaast wordt er ook melding gemaakt van vruchtbaarheidsproblemen. Al deze problemen zijn waarschijnlijk te wijten aan de arbeidsomstandigheden. Men maakt lange uren in een warme, vochtige omgeving en wordt blootgesteld aan chemische verbindingen. De ventilatie in zwembaden is vaak onvoldoende, waardoor vluchtige desinfectiebijproducten blijven hangen. Wanneer mensen een tijdje niet werken, nemen de klachten snel af en voelt men zich veel gezonder. Er is in Nederland nog geen onderzoek gedaan naar de combinatie van factoren waar zwembadpersoneel aan bloot wordt gesteld en wat de gevolgen op de lange termijn zijn. Het gebruik van alternatieve desinfectiemethodes als ozon en UV kan ervoor zorgen dat de gehaltes chemische middelen beperkt worden. Een goede ventilatie zorgt er voor dat vluchtige verbindingen afgevoerd worden. (ABVAKABO, “Chloort er nog hoop?, 2001.)

Epidemiologisch onderzoek
Naar de effecten van blootstelling aan desinfectiemiddelen en desinfectiebijproducten in zwembaden zijn verschillende onderzoeken gedaan. Wedstrijdzwemmers brengen wekelijks een groot aantal uren door in het zwembad. Tijdens de training leveren ze een grote inspanning. Hun ademhaling is dieper en krachtiger dan die van recreatieve zwemmers. Ze ademen meer lucht in en krijgen ook grotere hoeveelheden chloorproducten binnen. De longfgunctie van zwemmers neemt af wanneer ze zwemmen in zwembaden die chloor gebruiken als desinfectiemiddel. Veel wedstrijdzwemmers hebben te kampen met astma-achtige klachten. Deze klachten verdwijnen als men in een buitenbad gaat trainen, waar de wind ervoor zorgt dat de gassen die boven het zwembad hangen verwijderd worden.
Kinderen ademen per lichaamseenheid meer lucht in dan volwassenen. De hoeveelheid gasvormige stoffen die zij binnenkrijgen is per lichaamseenheid groter dan bij volwassenen. Relatief gezien absorberen zij grotere gehaltes gasvormige stoffen dan volwassenen, waardoor het gezondheidsrisico voor kinderen groter is. In zwembadwater dat met chloorgas wordt gedesinfecteerd, kan onder invloed van zonlicht zoutzuur ontstaan. De pH van het water daalt hierdoor.

Bij een lage pH in het zwembad kunnen tanden beschadigd raken.

Bij een pH onder 3.6 kunnen zwemmers last krijgen van slijtage aan hun tanden. Het glazuur lost op en de tanden worden dun en gevoelig. In Nederland wordt geen chloorgas gebruikt in zwembaden, maar maakt men gebruik van hypochloriet, dat de pH van het water verhoogt. Een te hoge pH irriteert de huid. Deze wordt in zwembaden met behulp van zwavelzuur gecorrigeerd tot een pH tussen 6,8 en 7,8. (NRC, 2004)

Meer weten over de desinfectie van water?:

Inleiding waterdesinfectie Noodzaak behandeling water Geschiedenis waterbehandeling

Drinkwaterbehandeling Nederland

Wat is water desinfectie? Noodzaak desinfectie van water Geschiedenis desinfectie Ziektes Voorwaarden voor desinfectie Factoren van invloed op desinfectie Regelgeving desinfectie drinkwater Nederland EU USA WHO

Zwembadbehandeling Zwembadverontreinigingen Zwembaddesinfectie Zwembaddesinfectie en gezondheid Zwembad regelgeving

Koeltorenwater Koeltorenverontreinigingen Koeltorendesinfectie Koeltorenregelgeving

Chemische desinfectiemiddelen Chloor Natriumhypochloriet Chlooramines Chloordioxide Koper-zilver ionisatie Waterstofperoxide Broom

Ontstaan desinfectiebijproducten Soorten desinfectiebijproducten Onderzoek gezondheidseffecten desinfectiebijproducten

Vergelijking desinfectiemiddelen

Over Lenntech

Lenntech BV
Distributieweg 3
2645 EG Delfgauw

tel: +31 152 755 703
fax: +31 152 616 289
e-mail: info@lenntech.com


Copyright © 1998-2018 Lenntech B.V. All rights reserved