Vuurwerk

Hoe gevaarlijk is vuurwerk, met het oog op het milieu?

Ieder jaar gaat er in Nederland op 31 december rond middernacht weer 13 miljoen kilo vuurwerk de lucht in. Zo'n 80-90% daarvan bestaat uit papier, houtjes en klei, en de overige 10% zijn chemicaliën. Het wordt 3 dagen voor oudejaarsdag op bekende verkooppunten verkocht, en iedereen mag maximaal 10 kilo vuurwerk meenemen. Het mag officieel alleen worden afgestoken van 10 uur op oudejaarsdag, tot 2 uur in de nacht.

De effecten van vuurwerk zijn duidelijk merkbaar. Zodra het is afgestoken blijven bewoners zitten met een hoop rook en stank, en liggen de straten vol oude vuurpijlen en papiertjes (zwerfafval). Sommige mensen krijgen last van hun oren door de knallen, of van hun luchtwegen doordat ze stof inademen. Daarnaast is vuurwerk ook heel gevaarlijk wanneer er niet op de juiste manier mee om wordt gegaan. Sire waarschuwt ieder jaar weer middels een afschuwelijke reclamecampagne voor het gevaar van het afsteken van vuurwerk, en het ongeoorloofd opruimen ervan. Wanneer iemand met vuurwerk omgaat wordt aangeraden eerste de gebruiksaanwijzing goed te lezen.

De chemicaliën in het vuurwerk zijn vooral buskruit. Dit is waarschijnlijk door de Bengalen ontdekt, en werd al duizend jaar geleden door de Chinezen gebruikt, toen voornamelijk om boze geesten te verdrijven. Het bestaat voor 75% uit kaliumnitraat (KNO₃) en voor de rest uit koolstof (15%) en zwavel (10%). De verbranding wordt veroorzaakt door een combinatie van brandstof (C en S), en zuurstof uit kaliumnitraat, volgens de volgende reactiemechanismen:
16KNO₃ + S₈ -> 8K₂SO₄ + 16NO
2KNO₃ + 3C -> K₂CO₃ + N₂ + CO₂ + CO

Kleur- en lichteffecten in vuurwerk komen voort uit metalen en zouten. De metalen reageren met elkaar en geven een licht of kleur af, waarna ze in geringe hoeveelheden op de grond terechtkomen. In veel gevallen is dat wel meetbaar, er komt bijvoorbeeld in totaal 2000 kilo koper vrij die naar het grondwater kan doorsijpelen.

Door de grote verscheidenheid aan mogelijke chemische reacties is het moeilijk precies te bepalen welke stoffen uit vuurwerk vrijkomen. Bij het afsteken komen in ieder geval stikstofgas (N₂), stikstofoxiden, zwaveldioxide, koolmonoxide en koolstofdioxide in kleine hoeveelheden vrij. In stedelijke gebieden is vaak wel sprake van wat smogvorming. Het residu bestaat uit metalen, zouten, as, stofdeeltjes en allerlei chemische verbindingen.

Het meest van belang in milieukundige zin is het fijn stof in de rook. Het uurgemiddelde PM₁₀ dat door het RIVM wordt gemeten neemt rond de jaarwisseling aardig toe, tot wel 2200 mg/m³, met andere woorden 55 maal het normale daggemiddelde. Wanneer dit gedurende lange tijd zou optreden zou het erg schadelijk zijn, maar in de meeste gevallen worden de residuen door wind en regen verspreid. Dat wil niet zeggen dat mensen met luchtwegaandoeningen er geen last van krijgen. Het levert dus nog steeds een risico op, al is dit gering.

De vuurwerkramp in Enschede

Op 13 mei 2000 vonden ontploffingen plaats in de vuurwerkfabriek S.E. Fireworks in Enschede. Gevolg was dat de wijk Roombeek, bestaande uit 200 woningen, compleet werd weggevaagd. Nog 1500 andere woningen en 500 bedrijven raakten zwaar beschadigd. Door de ontploffing vielen 23 doden en raakten zo'n 950 mensen gewond.

De ramp begon met de melding van een brandje in de Tollenstraat, en na een uur werd door de brandweer het sein brand meester gegeven. Enkele minuten later werd echter door een steekvlam de eerste grote explosie, en later nog een vernietigende explosie veroorzaakt. Men denkt dat de aanvankelijke explosie werd veroorzaakt doordat magnesium aanwezig was, dat met bluswater heftig reageert.

Na de ramp startte een onderzoek naar de oorzaken ervan, maar deze zijn nog steeds niet helemaal duidelijk. Wel werd bekend dat het bedrijf een aantal milieuvoorschriften had overtreden (er was onder meer teveel vuurwerk opgeslagen in ongeschikte containers), en in illegaal vuurwerk handelde. Verder werd een Nederlander opgepakt voor brandstichting, maar later in Hoger Beroep weer vrijgesproken.

De ramp leidde tot een grootscheeps onderzoek naar de regelgeving op het gebied van vuurwerk van het rijk, en de handhaving daarvan op gemeenteniveau.

Vuurwerk in het nieuws

Tegen het einde van dit jaar (2006) wordt in Nederland veel zwaarder vuurwerk gekocht, omdat de regels versoepeld zijn. Het idee hierachter is het terugdringen van de illegale verkoop. ieder jaar wordt nog steeds met name over de grens in België illegaal vuurwerk gehaald. Ook proberen mensen aan meer dan de toegestane hoeveelheid te komen via omwegen. De Organisatie Consument en Veiligheid is er niet gerust op. Zij denken dat de illegale handel niet zal verminderen, maar wel het aantal vuurwerk gerelateerde ongelukken zal toenemen. RTL Nieuws, 18-10-2006

Bronnen

Intermediair Magazine, 2005, Een stoffige knal, Jaargang 2005, Nummer 29 december

http://nl.wikipedia.org/wiki/Vuurwerk

http://nl.wikipedia.org/wiki/Vuurwerkramp_Enschede

http://www.wsws.org/articles/2000/may2000/neth-m31.shtml