Kwik (Hg) en water

Kwik (Hg) en water: voorkomen, chemie en behandeling

Kwik kan vanuit natuurlijke minerale afzettingen en door menselijke activiteiten in water terechtkomen. De risico's en de mogelijkheden om het te verwijderen hangen sterk af van de chemische vorm: elementair kwik, anorganische kwikverbindingen en methylkwik gedragen zich verschillend. Beslissingen over analyses en behandeling moeten daarom gebaseerd zijn op de relevante kwikvormen én op het totale kwikgehalte.

Watermonster en apparatuur voor kwikanalyse in een schoon laboratorium. — Illustratie van waterbemonstering en kwikanalyse; er wordt geen daadwerkelijk gemeten monster weergegeven.

Hoe komt kwik in water terecht?

Kwik komt van nature voor in de aardkorst en kan vrijkomen door verwering en vulkanische activiteit. Mijnbouw, metaalverwerking, emissies bij verbranding, industriële lozingen en afstromend water van verontreinigde locaties kunnen kwik toevoegen aan oppervlaktewater en sediment. In drinkwater zijn de concentraties doorgaans laag, maar lokale bronnen of verontreiniging kunnen tot verhoogde meetwaarden leiden.

Kwik kan in het milieu van vorm veranderen. Micro-organismen in sommige aquatische sedimenten kunnen anorganisch kwik omzetten in methylkwik, dat zich in aquatische voedselketens kan ophopen. Voor de meeste mensen is voedsel — vooral bepaalde vis en schaal- en schelpdieren — een belangrijkere blootstellingsroute voor methylkwik dan drinkwater. Dit onderscheid is van belang: het kwikgehalte dat in water wordt gemeten, is niet automatisch een directe maat voor het methylkwikgehalte in vis.

Kwikvormen en waterchemie

Elementair kwik (Hg⁰) is bij kamertemperatuur een vloeibaar metaal en is slechts beperkt oplosbaar in water. In gewoon natuurlijk water komt kwik vaker voor als opgeloste anorganische kwikvormen, waaronder Hg²⁺-complexen, of gebonden aan zwevende deeltjes, organisch materiaal en sediment. Chloride, sulfide, opgelost organisch materiaal, pH en redoxomstandigheden beïnvloeden de verdeling en mobiliteit ervan.

Methylkwik is een organische kwikverbinding die voornamelijk door processen in het milieu ontstaat; het is niet gelijk te stellen aan elementair of anorganisch kwik. Een goede beoordeling stelt vast wat de analyse meet en of de beslissing betrekking heeft op drinkwater, afvalwaterlozingen, sedimenten of aquatische voedselketens.

Gezondheids- en milieuaspecten

Kwikverbindingen kunnen het zenuwstelsel en de nieren beschadigen. De gevoeligheid hangt af van de kwikvorm, de mate van blootstelling en de duur ervan. Anorganisch kwik in drinkwater en blootstelling aan methylkwik via voedsel worden verschillend beoordeeld. Kwik in water kan ook giftig zijn voor waterorganismen, en sediment kan langdurig als reservoir fungeren.

Ter vergelijking: de richtwaarde van de Wereldgezondheidsorganisatie voor anorganisch kwik in drinkwater is 0,006 mg/L (6 µg/L). De maximale concentratie voor anorganisch kwik volgens de Amerikaanse Environmental Protection Agency is 0,002 mg/L (2 µg/L). Dit zijn referentiewaarden voor specifieke rechtsgebieden, geen universele grenswaarden; controleer altijd de actuele voorschriften op de plaats waar het water wordt gebruikt.

Hoe kan kwik uit water worden verwijderd?

Bepaal eerst de bron en, waar relevant, de kwikvormen. Voor onbehandeld water dat niet sterk verontreinigd is, noemt de WHO voor anorganisch kwik onder meer coagulatie, sedimentatie en filtratie, actieve kool in poedervorm en ionenwisseling als behandelingsmethoden. De keuze van het proces hangt af van de aanwezige kwikvormen, opgelost organisch materiaal, concurrerende ionen, de beoogde concentratie en de vraag of het om drinkwater of afvalwater gaat.

Bij sterk verontreinigd water, methylkwik of complexe industriële waterstromen zijn de gebruikelijke aannames voor drinkwaterbehandeling mogelijk niet van toepassing. Laboratorium- of proefinstallatietests, zorgvuldige monitoring en een plan voor het beheer van kwikhoudend slib, uitgeput filtermateriaal of concentraat zijn belangrijk, omdat de behandeling kwik naar een reststroom verplaatst in plaats van het element te vernietigen.

Lees meer over het verwijderen van zware metalen, ionenwisseling en omgekeerde osmose.

Laatst beoordeeld: 3 november 2026 door Lenntech.