Nikkel (Ni) en water
Nikkel en water: reactiemechanismen, milieueffecten en gezondheidseffecten
Zeewater bevat ongeveer 0,5-2 ppb nikkel, terwijl rivieren ongeveer 0,3 ppb bevatten. Fytoplankton bevat 1-10 ppm nikkel (droge stof), wat neerkomt op een bioconcentratiefactor van 103-104 ten opzichte van zeewater. Bentische algen komen zowel in zoet als in zout water voor en kunnen 0,2-84 ppm nikkel bevatten. Zeekreeften bevatten 0,14-60 ppm nikkel, weekdieren 0,1-850 ppm en vissen 0,1-11 ppm (alle waarden op basis van droge stof). Nikkel komt in water voor als Ni2+ (aq) en soms als NiCO3. Het kan opgelost voorkomen of complexen met anorganische liganden vormen. Nikkel kan ook aan deeltjes gebonden zijn.
![]() Onder normale omstandigheden reageert nikkel niet met water.
Elementair nikkel is onoplosbaar in water bij T=20°C en een druk van 1 bar. Nikkelverbindingen kunnen echter wel in water oplosbaar zijn. Nikkelchloride is het best oplosbaar in water: 553 g/L bij 20°C, oplopend tot 880 g/L bij 99,9°C. Nikkelcarbonaat heeft een oplosbaarheid in water van 90 mg/L, terwijl andere nikkelverbindingen, zoals nikkeloxide, nikkelsulfide en nikkeltetracarbonyl, onoplosbaar zijn in water.
Nikkel komt voor in leisteen, zandsteen, kleimineralen en basalt. De belangrijkste bron van nikkel is pentlandiet. Het element hoopt zich op in sedimenten en maakt deel uit van verschillende biologische kringlopen.
Nikkel is voor veel organismen een noodzakelijk bestanddeel van de voeding, maar kan in hogere doses giftig zijn. Metallisch nikkel en sommige andere nikkelverbindingen zijn teratogeen en kankerverwekkend voor zoogdieren. Nikkelconcentraties in planten liggen gewoonlijk rond 1 μg/g; concentraties boven 50 μg/g zijn giftig. Thee heeft een uitzonderlijk hoog nikkelgehalte van 7,6 mg/kg gedroogde bladeren. Nikkel remt de groei van algen bij concentraties tussen 0,5 en 10 ppm. Vissen lijken minder gevoelig voor nikkel, maar dit verschilt per soort. Voor Daphnia hyalina bedraagt de LC50 over 48 uur 1,9 ppm. Chronische nikkeltoxiciteit voor Daphnia magna ligt tussen 30-150 ppb. De LC50 voor zeekreeften ligt tussen 150 en 300 ppm. In de organen van vogels die voornamelijk van waterorganismen leven, zijn nikkelconcentraties van 0,6-36 ppm (droge stof) aangetroffen. Bij ratten hoopt nikkel zich vooral op in de longen, waar de concentraties 4-40 keer hoger zijn dan in andere organen.
Het menselijk lichaam bevat ongeveer 10 mg nikkel. Nikkel is voor een aantal organismen een noodzakelijk bestanddeel van de voeding en zou daarom ook voor mensen van betekenis kunnen zijn. Er is niet aangetoond dat nikkel essentieel is voor mensen en er is geen voedingsbehoefte voor mensen vastgesteld. Nikkel speelt waarschijnlijk een rol bij de omzetting van ureum in ammoniak door het enzym urease. Slechts een klein deel van het nikkel dat via voedsel en drinkwater wordt ingenomen, wordt via het maag-darmkanaal opgenomen. Nikkel kan uit water worden verwijderd door adsorptie aan actieve kool. Coagulatie is een andere mogelijke optie. Nikkel kan ook worden verwijderd door het bij een alkalische pH als nikkelhydroxide te laten neerslaan; de benodigde pH en de bereikte verwijdering hangen af van de samenstelling van het water, bijvoorbeeld van de aanwezigheid van complexvormers. Zie voor een overzicht van veelvoorkomende nikkelzouten, nikkelhoudende processtromen en behandelingsmogelijkheden veelvoorkomende nikkelzouten en -verbindingen in waterige oplossingen en technologieën voor de verwijdering en zuivering ervan. Laatst beoordeeld: 3 november 2026 door Lenntech. Literatuur en de overige elementen en hun wisselwerking met water Aanvullende informatie: vergelijking van drinkwaternormen, adsorptie, precipitatie en het periodiek systeem der elementen. |
